Opvliegers: wat helpt écht?

Je kent ze misschien: dat plotselinge gevoel van warmte dat vanuit je borst omhoog kruipt naar je hals en je gezicht. Je begint te zweten, je hart klopt wat sneller en even later heb je het juist weer koud. Opvliegers zijn de meest voorkomende klacht in de overgang. Goed nieuws: er bestaan dingen die écht helpen.

Het kortste antwoord: opvliegers ontstaan doordat je lichaam steeds minder oestrogeen aanmaakt. Bewezen effectief zijn: hormoontherapie (via je huisarts of gynaecoloog), minder of geen alcohol en leren omgaan met de klachten door middel van mindfulness of gedragstherapie. Wat níet helpt: zilverkaars, fyto-oestrogenen, afvallen of extra bewegen. Die zijn misschien gezond, maar tegen de opvliegers zelf doen ze niets. Dat staat zo in de richtlijn voor huisartsen over de overgang (de NHG-Standaard).

Wat zijn opvliegers eigenlijk?

Een opvlieger duurt meestal enkele seconden tot een paar minuten. Je voelt een golf van warmte in je borst, je hals of je gezicht, soms met zweten, een rode huid of hartkloppingen. Daarna kan je het juist koud krijgen, bijvoorbeeld door het zweten. Sommige vrouwen hebben er enkele per week, anderen tientallen per dag. En ze komen ook 's nachts: dat noemen we nachtzweten en vaak zijn juist die het vervelendst, omdat ze je nachtrust verstoren.

Waarom krijg je opvliegers?

In de overgang beginnen je eierstokken minder vrouwelijke hormonen aan te maken, vooral oestrogeen. Dat hormoon helpt mee om je lichaamstemperatuur stabiel te houden. Daalt het, dan reageert je lichaam gevoeliger op kleine schommelingen en antwoordt het met een golf van warmte en zweten. Het is een volkomen natuurlijk proces: ongeveer 8 op de 10 vrouwen ervaart klachten tijdens de overgang. Je bent dus zeker niet de enige.

Wat helpt bewezen?

De huisartsenrichtlijn noemt drie dingen die werken:

Hormoontherapie. Oestrogeen, eventueel gecombineerd met een tweede hormoon, is de meest werkzame behandeling tegen opvliegers. Het is niet voor elke vrouw geschikt en er zijn aandachtspunten bij langdurig gebruik. Overleg daarom altijd met je huisarts of gynaecoloog of het bij jou past.

Minder of geen alcohol. Alcohol lokt opvliegers uit en maakt ze erger. Voor veel vrouwen is dit één van de makkelijkste winsten: al na enkele weken zonder alcohol merk je het verschil.

Mindfulness of gedragstherapie. Dat klinkt misschien soft, maar het is goed onderzocht: je leert de golf van warmte laten voorbijstromen, zonder er panisch of van slag van te worden. Vrouwen die dit trainen, ervaren minder hinder, ook al blijven de opvliegers zelf bestaan.

Wat helpt níet tegen opvliegers?

Hier wil ik eerlijk zijn, want er wordt veel beloofd in folders en op internet. Zilverkaars (een kruid), fyto-oestrogenen (plantaardige stoffen met een zwak hormoonachtig effect, bijvoorbeeld uit soja), afvallen en meer bewegen: geen van deze helpt tegen opvliegers, zo concludeert de richtlijn. Bewegen blijft natuurlijk wél gezond en waardevol, onder andere voor je slaap, je hart en je botten. Maar reken er niet op dat het je opvliegers wegneemt.

Kleine dingen die je dag makkelijker maken

• Draag kleding in laagjes, liefst van katoen of ander ademend materiaal. Dan kan je iets uittrekken zodra het warm wordt en weer aandoen na de golf.
• Houd je slaapkamer koel en kies luchtig beddengoed als je 's nachts zwetend wakker wordt.
• Let op je eigen triggers. Veel vrouwen reageren op warme dranken, pittig eten, alcohol of stress. Ontdek wat het bij jou uitlokt.
• Houd een tijdje bij wanneer je opvliegers krijgt en wat er vlak vooraf gebeurde. Dat geeft inzicht en het maakt een gesprek met je huisarts of met mij een stuk concreter.

Je hoeft je er niet bij neer te leggen

Veel vrouwen denken dat opvliegers er "gewoon bij horen" als je ouder wordt. Ze horen er vaak bij, ja. Maar je hoeft ze niet zomaar te accepteren als ze je dag, je nacht of je zelfvertrouwen beïnvloeden. Tijdens een eerste gesprek brengen we samen in kaart wat er speelt: hoe vaak de opvliegers komen, wat ze met je doen en welke aanpak het best bij jouw leven past. Dat kan van kleine aanpassingen zijn tot een goed voorbereid gesprek met je huisarts over hormoontherapie.

Vitactief zit in Schoten, in de regio Antwerpen. Je bent van harte welkom voor een eerste gesprek.

Bronnen: NHG-Standaard 'De overgang' (Nederlands Huisartsen Genootschap) en Thuisarts.nl, de patiëntenwebsite van huisartsen.